Ideeën en tips voor het ontwerp van een volkstuin

Een tuin straalt rust en harmonie uit als hij is ingedeeld in duidelijk herkenbare functionele zones. Deze zones vergemakkelijken niet alleen de oriëntatie, maar ook het onderhoud. Enkele voorbeelden :

• Rustzone met zitplaats, pergola, barbecue- en vuurplaats (let op de regels van de vereniging)
• Oogstzone met moestuinbakken, groentebedden of perkjes met gemengde cultuur
• Natuurzone met bloeiende oppervlakken, waterpunten en verblijfplaatsen voor nuttige dieren

Door korte paadjes, duidelijke randen en terugkerende materialen ontstaat een uniform, aantrekkelijk beeld dat de tuin groter doet lijken.

Als je jouw volkstuin functioneel en langdurig onderhoudsvriendelijk wilt inrichten, dan behoren paden en water tot de belangrijkste basisvoorzieningen.

Paden moeten alle belangrijke zones met elkaar verbinden. Ideale materialen zijn :

• Schors (vb. COMPO Deco Schors Groot Kaliber)​​​​​​​
• Grind of split met stapstenen
• Natuursteen
• Houten terrassen

Deze oppervlakken zijn waterdoorlatend, voorkomen stilstaand water en zien er natuurlijker uit dan gesloten bestrating. Ze laten de tuin “ademen” en beschermen de bodem tegen verdichting. Een onderhoudspad rondom de bedden zorgt ervoor dat je de bedden niet hoeft te betreden. Zo blijft de bodem los, kan die gemakkelijker water opnemen, blijft het bodemleven actief, wortelen planten dieper en wordt het onderhoud eenvoudiger.

Houd bij de aanleg van je paden meteen rekening met de watervoorziening. Hoe eerder je hierover nadenkt, hoe beter het onderhoud later werkt en hoe minder inspanningen je in de zomer zal moeten leveren :

• Regenwater opvangen is duurzaam en goedkoop.
• Planten groeperen op waterbehoefte bespaart tijd en middelen.
• ​​​​​​​Druppelsystemen of waterslangen maken grote gietklussen eenvoudiger.

De bodem vormt de basis van jouw tuin. Hoe onderhoudsvriendelijk een plant ook is : bij een slechte bodemkwaliteit zal ze zich niet volledig kunnen ontplooien. Daarom loont het de moeite om de perken bijzonder zorgvuldig te bewerken.

Het ideale perk in een volkstuin bestaat uit:

• Hoogwaardige potgrond : deze biedt een stabiele basis en zorgt ervoor dat wortels zich goed kunnen ontwikkelen. Alles wat je moet weten over potgrond vind je in ons artikel 'Potgrond als basis'.
• Een goede bodemverbeteraar : COMPO Bio Moestuin Bodemverbeteraar verbetert de bodemstructuur, voegt voedingsstoffen toe en verrijkt de bodem.
• Mulchlaag : mulch houdt vocht vast, reguleert de temperatuur en beschermt tegen onkruidgroei.

Groenten horen thuis in elke volkstuin en met de juiste beplanting wordt zelfs een klein groentebed een vruchtbare plek. Beginners en drukbezette hobbytuiniers kunnen kiezen voor gewassen die snel groeien en kleine foutjes vergeven zoals sla, rucola, spinazie, radijsjes en koolrabi.

Wie meer uit zijn oppervlakte wil halen, kan kiezen voor klimgroenten zoals stokbonen, erwten, komkommers of klimtomaten. Ze klimmen langs hekken, bamboestokken of pergola's en openen zo geheel nieuwe ontwerpmogelijkheden.

Een goed idee is ook een slimme vruchtwisselingsplanning : zo kan je je tuinbed bijna het hele jaar door gebruiken. Een voorbeeld :

• Vroeg in het jaar groeien radijsjes of spinazie.
• Na de oogst komen er struikbonen, die de grond verrijken met stikstof door knolbacteriën.
• In de herfst profiteert de vorstbestendige veldsla van de stikstofrijke grond. Deze levert tot in de winter opbrengst.

Zo wordt het tuinbed een kleine seizoenscyclus. Meer tips voor het aanleggen van een moestuin vind je in ons artikel: 'Een moestuin aanleggen : alles begint bij een goede planning'.

Met vaste planten en grassen vorm je de ruggengraat van je volkstuin. Meerjarige planten komen elk jaar terug, veranderen met de seizoenen en creëren een levendig, natuurlijk beeld.

Met lavendel, margriet, aster, herfstanemoon en Patagonische verbena haal je een indrukwekkende bloemenpracht in je border. Deze bloemen zijn robuust, onderhoudsvriendelijk en trekken bijen, vlinders en andere nuttige insecten aan. Door een slimme combinatie ontstaat een bloeiseizoen waarin van de lente tot de herfst altijd wel iets bloeit.

Grassen zoals lampenpoetsergras of struisriet brengen beweging in de tuin. Als de wind erdoorheen waait, ziet zelfs een klein oppervlak er dynamisch en levendig uit. Varens zoals de geschubde mannetjesvaren of de koningsvaren zijn echte schaduwspecialisten : ze veranderen donkere plekken in kleine jungle-oases en zorgen voor een rustgevende sfeer.

Een paar groenblijvende struiken, bijvoorbeeld taxus of berberis, houden je tuin het hele jaar door in vorm. Ze geven structuur in de wintermaanden en kunnen perfect gecombineerd worden met vaste planten en grassen.

Voor een harmonieus ontwerp in een volkstuin zijn ronde of ovale grasvelden bijzonder geschikt omdat ze de tuin optisch openen. Omring het gazon met vaste planten, grassen of lage heggen. Dat zet het oppervlak in de schijnwerpers en zorgt voor onderhoudsvriendelijke randen.

Met COMPO Bodemverbeteraar Gazon creëer je de ideale basis van het gazon. Het product is geschikt voor het herstel, de vernieuwing en de aanleg van gazons. Het substraat zorgt voor een vitale, krachtige groei en een stevigen, diepgroene grasmat.

Tot de inheemse, robuuste haagsoorten behoren bijvoorbeeld liguster, veldesdoorn en meidoorn. Ze hebben bovendien het voordeel dat ze gemakkelijk te snoeien zijn. Meer informatie over de verschillende soorten hagen vind je in ons artikel. 'Soorten hagen : welk type past bij jou?'.

Jonge heggen en vermoeide, oude aanplantingen hebben baat bij een portie voedingsstoffen : een geschikte meststof zoals COMPO Turbo Hagen bevordert een snelle groei en diepgroen bladeren. Strooi de meststof gelijkmatig rond de wortels, werk deze lichtjes in en geef vervolgens grondig water. Tijdens het groeiseizoen volstaan enkele, goed getimede bemestingen.

1. Verticaal tuinieren : als er weinig groene ruimte is, kun je je planten het beste in de hoogte laten groeien. In een volkstuin kan dit bijvoorbeeld met moestuinbakken, klimrekken aan het hek of een pergola op het terras. Klimgroenten zoals bonen, erwten, komkommers of klimtomaten maken gebruik van de hoogte, zorgen voor privacy en leveren een oogst op zonder de grond te blokkeren. Een kruidenwand is een geweldig idee voor een geurig begin van de dag. Plant mediterrane soorten bovenaan - omdat het daar droger en warmer wordt - en verse keukenkruiden zoals munt, lavas en peterselie onderaan waar het vochtiger en schaduwrijker is.
2. Een kruideneiland ontwerpen : het kruideneiland, ook wel ‘kruidenspiraal’ genoemd, is de compacte tegenhanger van je kruidentuin. Ook hier moet je warmteminnende kruiden zoals rozemarijn, lavendel of marjolein bovenaan planten. In het midden gedijen planten die van een matig vochtige en warme omgeving houden zoals dille, bieslook en salie. In het onderste deel van de kruidenspiraal plant je kruiden die van vochtige en schaduwrijke omstandigheden houden zoals waterkers, munt of kervel. Een gedetailleerde handleiding vind je in het artikel 'Zo leg je een kruideneiland aan'. 
3. Paden en terrasinrichting : gebogen paden zien er in kleine tuinen zachter en natuurlijker uit dan rechte lijnen. Ze verbinden verschillende delen, laten perken organisch in elkaar overvloeien en vergroten de ruimte optisch. Als deze paden naar een klein, goed geplaatst terras leiden, ontstaat er een harmonieus totaalconcept. Het terras wordt een openluchtwoonkamer die door lichte vloeren, bijpassende tuinmeubelen, zonneschermen en klimplanten een lichte, intieme sfeer krijgt. 's Avonds zorgen zonne- of ledlampen voor sfeervolle verlichting terwijl een compacte barbecueplaats of een vuurschaal het geheel compleet maken. Het is daarbij belangrijk om bij de inrichting altijd rekening te houden met de regels van de volkstuinenvereniging.
4. Tuinhuisje met dubbele functie : een 2-in-1-tuinhuisje bespaart ruimte. Het idee : de ene helft is geschikt als opslagruimte voor gereedschap, de andere helft als zithoek of werkbank. De buitenmuren kan je gebruiken voor regentonnen, smalle planken bieden ruimte voor potten en handschoenen. Met een duidelijke indeling, bijvoorbeeld met gelabelde kisten, blijft alles binnen handbereik en ziet het geheel er rustiger uit.
5. Compost als kringloop : een netjes omheinde compostbak is verplicht in veel verenigingen en een van de beste investeringen als je je tuin goedkoop en duurzaam wilt inrichten. Hij levert gratis humus, maakt substraten losser en verbetert de wateropslag. Hoe je een composthoop aanlegt, lees je in het artikel 'Composthoop aanleggen - 8 tips'.