Verkooppunten
compo image

Frequente zoektermen

Verkooppunten
compo image
  1. COMPO
  2. Advies
  3. Inspiratie
  4. Decoratie- en knutselideetjes voor elk seizoen
  5. De maretak en de liefde - een kus onder de maretak

Waarom wordt er gezoend onder de maretak?

De maretak en de liefde

Lang, lang geleden was er eens een klein zaadje dat uit een boomkruin uitgroeide tot een groene plant. De daaropvolgende jaren ontwikkelden zich talrijke legendes en sagen rond deze ongewone plant. Vandaag de dag zijn deze nog steeds in de culturele gebruiken van verschillende landen terug te vinden. Vooral de traditionele kus onder een maretak is bekend. Maar wat maakt de plant zo uniek en waar komt het kerstgebruik vandaan?

"Under the mistletoe“

Overal maretakken - waar je ook kijkt

Tijdens de kerstperiode kan je nauwelijks naast de groene takken met kleine, ronde besjes kijken : in deuropeningen, op ramen of in huiskamers zorgen ze voor een typische kerstsfeer en zelfs Justin Bieber zingt ons vanaf de radio toe hoe hij "under the mistletoe" staat en zijn geliefde kust. De kus onder de maretak is een bekende gewoonte in zowel heel wat Europese landen als in Amerika. Maar waarom zoen je onder een maretak?

Om deze vraag tot op de bodem uit te zoeken, doen we enkele stappen terug en gaan we de maretak even van dichterbij bekijken.

compo image

De geschiedenis van de maretak

Hoe komt de maretak op de boom?

De voorouders van de huidige maretakfamilie zouden miljoenen jaren geleden hebben bestaan tijdens het Krijt, toen dinosauriërs nog op de aardbol rondliepen. Ook toen groeiden de planten niet zoals andere planten op de grond, maar "zweefden" ze als het ware op duizelingwekkende hoogte tussen de takken van de bomen.

Een leven ver van de grond is enkel mogelijk voor maretak omdat de plant gedeeltelijk van de boom gebruik maakt : hoewel ze met haar groenblijvende bladeren zelfstandig aan fotosynthese kan doen, moet ze op de boom terugvallen om zichzelf van water te voorzien en om voedingsstoffen van de boom aan te boren. Om zich hiertegen te verdedigen, proberen de bomen de semi-parasieten te overweldigen waardoor de takken dikker worden.

Maar hoe kwam de maretak eigenlijk aan de boom? Oorspronkelijk zouden de zaden van de maretak via de uitwerpselen van een klein harig buideldier, dat zich van tak tot tak beweegt, verspreid zijn. Ongeveer 25 miljoen jaar geleden werden de zaden ook door vogels meegevoerd. Zelfs vandaag zijn onze gevederde vrienden sterk betrokken bij de verspreiding. Want na het snacken van de maretakbessen blijven er meestal plakkerige resten achter op hun snavel die ze op andere takken kunnen verspreiden. Bovendien scheiden de vogels de zaden, die ze hebben opgegeten, onverteerd uit zodat de maretakzaden zich kilometers ver door de vogeluitwerpselen kunnen verspreiden.

Met wonderbaarlijke, magische krachten

De heilige maretak van de Kelten en de Germanen

De mythische verhalen en gebruiken rond de zeldzame plant zijn vermoedelijk ontstaan uit de vreemde verschijning van de maretak. Want voor de Germanen, Grieken en Kelten was de maretak een soort goddelijk symbool omdat de plant "tussen de goddelijke hemel en de aarde" groeide. De Romeinse geschiedschrijver Plinius de Oudere schreef rond het jaar 77 over de Kelten : "Voor druïden – zo noemen ze hun magiërs – is niets heiliger dan de maretak en de boom waarop hij groeit, als het tenminste een wintereik is. [...] Ze geloven werkelijk dat alles wat aan die bomen groeit vanuit de hemel is gezonden en een teken is dat die boom door een god persoonlijk is uitverkoren." 

Volgens de traditie mag de maretak pas op de zesde dag na volle maan met een gouden sikkel worden afgesneden. Op deze oude gebruiken spelen ook "Asterix en Obelix" in : de druïde Miraculix gebruikt een gouden sikkel om een maretak van een eik te snijden voor de bereiding van het toverdrankje dat de Galliërs sterke krachten geeft zodat ze zich kunnen verdedigen tegen het Romeinse legioen. Dankzij de magische krachten van de maretak winnen de Galliërs de strijd tegen het legioen.

Tegen demonen en heksen

Maretak als beschermende plant tijdens de middeleeuwen

Ook in de middeleeuwen was maretak erg populair. De plant werd vooral gebruikt als bescherming tegen boze geesten, demonen en heksen. Ze werd als amulet om de nek gedragen, aan de dakconstructie bevestigd of aan de stalingang en voordeur gehangen - net zoals we dat nu nog steeds doen tijdens de eindejaarsperiode.

Maar zelfs als we ons geloof in boze heksen hebben verloren, speelt de maretak nog steeds een rol als geluksbrenger in de liefde - een betekenis die misschien zijn oorsprong vond in de Noorse mythologie.

Een kus van de liefdesgodin

Maretak als teken van liefde

Maretak neemt een tragische sleutelpositie in de Noorse mythologie in en markeert het begin van de val van het Asgard-koninkrijk. Maar laten we bij het begin beginnen : na een droom waarin de dood van zonnegod Balder (de zoon van de godin van de liefde Frigga) wordt voorspeld, maakt zijn moeder zich zorgen. Ze gaat op pad en laat alles en iedereen - elk element, elk dier en elke plant - een eed afleggen om haar zoon geen leed aan te doen. Enkel de maretak hoog in de bomen kreeg geen bezoek van de liefdesgodin.

Wanneer de andere goden Baldur met verschillende voorwerpen bekogelen en geamuseerd zijn over het feit dat hij steeds ongedeerd is, grijpt de boze god Loki in : hij geeft Baldurs blinde broer Hodr een peil gemaakt uit maretak waarmee hij ongewild zijn broer doodt. De tranen die Frigga vergiet om de dood van haar zoon stollen in de maretak tot zilverwitte besjes. Maar pas na de val van de oude wereld, waaruit een nieuwe zal ontstaan, zou Baldur uit het dodenrijk moeten kunnen terugkeren.

Er wordt ook gezegd dat enkel Frigga haar zoon terug kon brengen en ze was zo blij dat ze iedereen die onder de boom met de maretak stond, kuste - uit liefde en als teken van dankbaarheid omdat ze geen schade hadden aangericht.

compo image

Traditie tijdens de kerstperiode

Waarom wordt er gekust onder de maretak?

Waar de traditie precies vandaan komt, kan niemand met zekerheid zeggen. Misschien speelden verschillende sagen en legendes ook een rol bij de ontwikkeling ervan. De kersttraditie werd ook bijzonder belangrijk tijdens het Victoriaanse tijdperk toen strikte etiquette het voor jonge stellen moeilijk maakte om een beetje dichterbij te komen. De maretak leek dan ook voor velen een welkome gelegenheid om elkaar beter te leren kennen zonder er door de maatschappij op beoordeeld te worden.

Het had logisch moeten zijn - zeker in Engeland - om een maretak met zoveel mogelijk bessen op te hangen. Want volgens de traditie moest er na elke kus een bes worden geplukt - als er niets meer over was, moest het kussen stoppen. Zelfs vandaag de dag is er in veel landen over de hele wereld een traditie van kussen onder een maretak met Kerstmis of nieuwjaar. In Scandinavië bijvoorbeeld, zou de kus onder de maretak het paar eeuwige liefde moeten schenken - tenminste als de traditie plaatsvindt op kerstmis, het feest van de liefde.

Andere wintertradities met maretak

Naast de kus onder de maretak zijn er nog vele andere tradities rond maretak en liefde. Een maretak op oudejaarsavond onder het kussen zou het slapende meisje doen dromen over haar toekomstige echtgenoot. In Frankrijk kus je familieleden en dierbare vrienden als je elkaar onder een maretak ontmoet. Maretak speelt ook een belangrijke rol als vruchtbaarheidssymbool in oude huwelijksgewoonten.

In welke bomen groeien maretakken?

Als je de wintergroene maretakken als decoratie wilt gebruiken, kijk dan eens in je tuin of in je omgeving of je er kan vinden. Zo geeft de hardhouten maretak, een ondersoort van de witte maretak (Viscum album), de voorkeur aan loofbomen zoals berk, linde, esdoorn of appel. Dus als de loofbomen in de herfst geleidelijk aan hun bladeren verliezen, kan de hardhouten maretak nauwelijks over het hoofd gezien worden : als kleine, ronde nesten zitten ze in de boomtoppen en kijken ze naar ons in hun groenblijvende gebladerte. Er zijn ook twee andere ondersoorten van de witte maretak : de dennenmaretak en de dennenmaretak die net als de hardhouten maretak zijn vernoemd naar hun waardplanten.

De eik, die een bijzonder belangrijke rol zou hebben gespeeld voor de Kelten en de Germanen, wordt zeer zelden aangevallen door witte maretak. Eiken maretak is hier waarschijnlijk te vinden. Want deze zomergroene halfparasiet heeft zich gespecialiseerd in eiken zoals de Engelse eik, rode eik of wintereik. De eikenmaretak behoort echter tot een andere familie dan de witte maretak : hij behoort tot de riembloemfamilie en niet tot de sandelhoutfamilie zoals de witte maretak. Daarnaast verliest de eikenmaretak in de winter zijn bladeren.

compo image

Maretak plukken - hierop moet je letten

De maretak is geen beschermde plant, maar dit betekent niet dat je de plant zomaar mag plukken. De reden? Heel wat mensen hebben al complete takken van de bomen afgezaagd en de bomen daardoor beschadigd. Daarom heeft het agentschap Natuur en Bos een duidelijke regelgeving opgesteld. In een Vlaams bos en in natuurgebieden mag niks geplukt worden. Op privéterreinen mag dit wel mits je toestemming hebt van de eigenaar. In Wallonië daarentegen is de wetgeving iets minder streng.

Maretak als semi-parasiet in eigen tuin

De ene houdt van maretak, de andere haat het. Ook al gebruik je de maretak graag als winterdecoratie, toch kan de plant voor problemen zorgen in de tuin. De groenblijvende halfparasieten kunnen de boom op lange termijn overnemen en beschadigen. Idealiter wordt de maretak regelmatig uitgedund of zelfs helemaal verwijderd. Als je geen maretak in de tuin hebt, maar er wel wilt planten, dan kan je eenvoudigweg een paar rijpe maretakbessen oogsten en in de gleuven van de schors van de toekomstige waardboom stoppen. Zoek gewoon naar kleine bladeren in de lente van het volgende jaar, zo weet je of het gelukt is. Het kan echter enkele jaren duren voordat de maretak langere takken met witte bessen vormt.

Delen

Blijf op de hoogte

ABONNEER JE OP DE COMPO-NIEUWSBRIEF

Ontvang seizoensgebonden plantenverzorgingstips en inspiratie voor je tuin, gazon, planten, decoratie en zo veel meer via onze nieuwsbrief.

 

BEDANKT VOOR JE REGISTRATIE !

 

Je ontvangt binnen enkele ogenblikken een bevestiging via e-mail. Om je registratie te bevestigen, hoef je enkel nog te klikken op de link in de e-mail.

Gelieve je e-mailaders in te vullen.

Gelieve het vakje aan te vinken om toe te stemmen met de Privacy Policy.

compo image

COMPO. Mooie planten zonder moeite.

Heb je twee linkerhanden of heb je groene vingers? Samen zorgen we voor een groenere levenskwaliteit !

Volg COMPO op :

Tot je dienst